Hönnuður í fókus: Hulda Jónsdóttir

Hulda Jónsdóttir hefur á örfáum árum byggt upp eina athyglisverðustu arkitektastofu landsins. Verkefni hennar hafa vakið athygli bæði hér heima og erlendis og á dögunum varð hún fyrsti Íslendingurinn til að hljóta hina virtu Europe’s 40 Under 40 viðurkenningu, sem veitt er efnilegustu arkitektum og hönnuðum Evrópu undir fertugu.

Bak við árangurinn er þó ekki aðeins metnaðarfullur arkitekt heldur einnig eiginkona, þriggja barna móðir og nýorðinn hundaeigandi að Havanese-hvolpi. Hulda lýsir sjálfri sér sem skapandi, forvitinni, vinnusamri og óþreytandi bjartsýnismanneskju.

„Ég á það til að hafa mörg járn í eldinum og kannski lýsir það mér best að ég sé alltaf sannfærð um að ef ég legg mig fram þá takast hlutirnir á endanum.“

Sköpunargleðin leiddi hana í arkitektúr

Áhugi Huldu á sköpun kviknaði snemma. Snemma sá hún fyrir sér ýmsar skapandi starfsgreinar og þegar kom að námsvali varð arkitektúrinn að lokum fyrir valinu.

„Mig langaði alltaf að gera eitthvað skapandi. Þegar ég var yngri ætlaði ég ýmist að verða uppfinningakona, fatahönnuður eða eitthvað annað sem fól í sér að skapa og búa eitthvað til. Þegar kom að því að velja nám hugsaði ég með mér að ef ég lærði arkitektúr gæti ég alltaf fært mig yfir á önnur svið hönnunar síðar en það væri erfiðara að fara hina leiðina.“

Þannig varð arkitektúr á vissan hátt praktískasta leiðin til að láta sköpunargleðina njóta sín. Fljótlega áttaði Hulda sig þó á því að fagið snerist um miklu meira en byggingar.

„Ég man enn þegar ég sagði við samnemanda minn á fyrsta ári, eftir fyrirlestur um borgarskipulag: „Vá... arkitektar hafa raunveruleg áhrif á það hvernig fólk hegðar sér.“ Svo bætti ég hálfpartinn í gríni við: „Þetta er næstum því eins og að leika Guð.“ Það var auðvitað sagt af barnslegri hrifningu, en í dag minnir það mig fyrst og fremst á hversu mikil ábyrgð fylgir þessu fagi.“

Hulda lauk BA-gráðu í arkitektúr frá École nationale supérieure d'architecture de Strasbourg í Frakklandi. Hún segir námið hafa verið afar agað, kennarana kröfuharða og mikla áherslu lagða á bæði hönnun og tæknilega uppbyggingu bygginga.

„Ég fékk þar mjög sterkan grunn sem ég bý enn að í dag.“

Nám, fjölskylda og nýjar áskoranir

Eftir grunnnámið lá leiðin til Barcelona þar sem Hulda hóf meistaranám við IAAC Institute for Advanced Architecture of Catalonia. Þar kynntist hún allt annarri nálgun á arkitektúr þar sem ný tækni, parametrísk hönnun, róbótatækni og þrívíddarprentun voru í forgrunni. „Það var ótrúlega spennandi að upplifa hvað tæknin gat opnað nýjar leiðir í arkitektúr,“ segir Hulda. 

Á sama tíma tók lífið nýja stefnu utan skólans. Í miðju námi eignaðist Hulda fyrsta son sinn og segir tímabilið hafa verið bæði krefjandi og einstaklega fallegt. Það sem stendur þó upp úr í minningunni er umhyggjan sem hún naut frá samnemendum sínum frá Íran, Indlandi og Mexíkó. „Í þeirra augum var ólétt kona nánast heilög. Þau pössuðu upp á að ég bæri ekki tölvuna mína og að ég gleymdi ekki að borða. Mér fannst það bæði ótrúlega hlýlegt og skemmtilegt.“

Síðar var það prófessor við IAAC sem hvatti hana til að halda áfram námi við Konunglegu dönsku listaakademíuna í Kaupmannahöfn. Þar lauk hún öðru meistaraprófi og fjölskyldan settist að í borginni, þar sem hún bjó í tæp átta ár. Við útskrift var lokaverkefni Huldu valið til Velux-verðlaunanna fyrir framúrskarandi notkun dagsbirtu. „Það var falleg viðurkenning og góður endapunktur á afar lærdómsríku námsferli,“ segir Hulda.

Saknaði fótboltans og komst í úrvalsdeildina

Þegar Hulda lítur tilbaka segir hún árin erlendis hafa mótað sig meira en nokkuð annað. Hún fór út tvítug með takmarkaða frönskukunnáttu en kom heim tólf árum síðar með menntun frá þremur löndum, eiginmann sem hún kynntist í Strasbourg, þrjá syni, vini um allan heim og reynslu sem hún nýtir enn í dag. Hún lét tungumálaörðugleika ekki stöðva sig og var farin að læra og taka próf á frönsku eftir örfáa mánuði í Strasbourg. Á sama tíma fann hún sér leið aftur inn á fótboltavöllinn.

„Ég spilaði alltaf fótbolta á Íslandi en hætti til að elta arkitekta drauminn. Ég saknaði fótboltans svo mikið að ég mætti einfaldlega á æfingu hjá liði í Strasbourg og fékk strax samning. Ég spilaði síðan í frönsku úrvalsdeildinni í þrjú ár, sem var alveg ótrúleg upplifun,“ segir Hulda.  Að hennar sögn kenndu árin erlendis henni einnig að það sé sjaldnast aðeins ein rétt leið. „Ég kynntist fólki frá ólíkum menningarheimum og ólíkum hugsunarhætti og það gerði mig bæði opnari og betri í því að vinna með fólki.“

Þótt margt hafi verið óvíst á þessum árum segist hún sjaldan hafa efast um að hlutirnir myndu ganga upp. „Yfirleitt reddast hlutirnir einhvern veginn á endanum. Ég er reyndar ekki viss um að foreldrar mínir hafi alltaf verið jafn róleg yfir öllum þessum ákvörðunum og ég var sjálf,“ segir Hulda.

HJARK arkitektastofa verður til

Eftir tæp átta ár í Kaupmannahöfn flutti fjölskyldan til Íslands árið 2020. Hulda segir að fáir hafi átt von á þeirri ákvörðun enda sé eiginmaður hennar ekki íslenskur, en Alvaro er frá Nicaragua í Mið-Ameríku. Það kom því mörgum á óvart að það var einmitt hann sem hafði mestan áhuga á að flytja til Íslands. Fyrir Huldu fylgdi þó ein mikilvæg forsenda. „Ég samþykkti að flytja heim með einu skilyrði; að ég fengi tækifæri til að láta gamlan draum rætast og stofna eigin arkitektastofu,“ segir Hulda.

Eiginmaður hennar studdi þá ákvörðun heilshugar og þannig varð HJARK til. „Í byrjun var ég ein við tölvuna og tók að mér öll verkefni sem ég gat. Fljótlega fór ég að taka þátt í arkitektasamkeppnum og það reyndist stór vendipunktur. Sigurinn í samkeppninni um leikskólann í Urriðaholti breytti öllu. Eftir það fóru fleiri spennandi verkefni að bætast við og áður en ég vissi af var HJARK farin að vaxa hraðar en ég hafði nokkru sinni gert ráð fyrir.“ Í dag starfar öflugt teymi hjá HJARK og vinnur að fjölbreyttum verkefnum víðs vegar um landið.

Hulda segir að stærsta lærdóminn af því að reka eigin fyrirtæki sé ekki endilega arkitektúrinn sjálfur. „Ég hef lært hvað gott fólk, góð teymisvinna og traust skipta miklu máli. Það er ótrúlega gefandi að sjá hugmynd sem byrjaði hjá einni manneskju við eina tölvu verða að öflugri arkitektastofu.“

Hún segist aldrei hafa verið mikið fyrir nákvæmar langtímaáætlanir. „Ég hef frekar reynt að gera hvert verkefni eins vel og ég get og leyft næsta tækifæri að leiða mig áfram. Þannig hefur HJARK smám saman orðið til.“ Fram undan eru fjölmörg spennandi verkefni, meðal annars nýr sjö deilda leikskóli í Elliðaárdalnum, hjúkrunarheimili á Húsavík og nýtt deiliskipulag í Vík í Mýrdal. „Mig langar að halda áfram að skapa umhverfi sem hefur jákvæð áhrif á fólk og samfélagið. Mér finnst eins og þetta sé rétt að byrja.“

Verðlaunaleikskólinn Urriðaból

Af öllum verkefnum HJARK stendur eitt sérstaklega nærri hjarta Huldu. Leikskólinn Urriðaból í Urriðaholti var fyrsta arkitektasamkeppnin sem hún vann og jafnframt fyrsta opinbera verkefnið sem hún fékk tækifæri til að leiða. „Ég fékk ótrúlegt traust frá Garðabæ í gegnum allt ferlið og það var sannkallaður draumur að fá að hanna svona mikilvæga samfélagsbyggingu frá grunni.“

Þótt leikskólinn hafi hlotið fjölda viðurkenninga segir Hulda að það sé ekki það sem skipti mestu máli. „Það sem gleður mig mest eru ekki aðeins verðlaunin heldur að heyra frá starfsfólkinu og notendunum. Við fáum reglulega að heyra hvað skipulagið virkar vel, hljóðvistin er góð og birtan og tengingin við náttúruna skipta miklu máli í daglegu lífi. Það finnst mér vera fallegasta viðurkenning sem arkitekt getur fengið.“

Urriðaból varð fyrsti Svansvottaði leikskóli Íslands og hefur meðal annars verið tilnefndur til Evrópsku Mies van der Rohe-verðlaunanna. Verkefnið á einnig stóran þátt í þeirri alþjóðlegu viðurkenningu sem Hulda hlaut á dögunum.

Annað verkefni sem stendur henni nærri er Leiðarhöfði á Höfn. Þótt menningarhúsið hafi unnið til verðlauna á World Architecture Festival hefur það enn ekki verið reist. „Ég vona innilega að sá dagur komi að það rísi. Sum verkefni verða hluti af manni, jafnvel áður en þau verða að veruleika. Við tölum oft um verkefnin okkar sem börn stofunnar.“

Fyrsti Íslendingurinn sem hlýtur Europe's 40 Under 40

Þrátt fyrir að HJARK hafi aðeins verið starfandi í nokkur ár hefur stofan þegar hlotið fjölda alþjóðlegra viðurkenninga líkt og fram hefur komið. Nýjasta viðurkenningin markar þó ákveðin tímamót.

Á dögunum var Hulda valin í Europe's 40 Under 40® fyrir árið 2025/2026 og er fyrsti Íslendingurinn sem hlýtur viðurkenninguna. Hún er veitt af The European Centre for Architecture Art Design and Urban Studies og Chicago Athenaeum: Museum of Architecture and Design og er ætluð efnilegustu arkitektum og hönnuðum Evrópu undir fertugu.

Hulda segir viðurkenninguna hafa haft mikla persónulega þýðingu. „Hún var ákveðin staðfesting á því að öll vinnan síðustu árin, löngu dagarnir, kvöldin og stundum næturnar, hafi verið þess virði.“ Viðurkenningin hafi einnig orðið henni hvatning til að halda áfram. „Ég held að það sé hollt að staldra stundum við og leyfa sér að vera stoltur. Ég er ekki mjög dugleg við það, en þessi viðurkenning var eitt af þeim augnablikum. Hún gaf mér þá tilfinningu að HJARK væri á réttri leið,“ segir Hulda.

Hún leggur þó áherslu á að árangurinn sé alls ekki hennar einn. „Góður arkitektúr verður aldrei til af einum einstaklingi heldur í góðu samstarfi við samstarfsfólk, ráðgjafa, verkkaupa og alla þá sem koma að verkefnunum. Ég lít því líka á þetta sem viðurkenningu fyrir allt það góða fólk sem hefur gengið þessa vegferð með mér.“

Arkitektúr hefur áhrif á líf okkar

Hulda segir að þegar hún byrji á nýju verkefni hugsi hún fyrst og fremst um tvennt. Annars vegar þurfi byggingin að þjóna fólkinu sem á eftir að nota hana og hins vegar að falla eðlilega inn í umhverfi sitt. „Það er engin ein uppskrift að góðum arkitektúr. Leikskóli, hjúkrunarheimili og einbýlishús kalla öll á gjörólíkar lausnir. Góður arkitektúr byrjar alltaf á því að skilja staðinn, fólkið og verkefnið.“

Hún leggur mikla áherslu á að hlusta á verkkaupa og notendur, en segir jafnframt að hlutverk arkitektsins sé víðara en svo.

„Ég reyni að skilja þarfirnar, jafnvel þær sem ekki hefur verið komið í orð. En á sama tíma ber arkitektinn ábyrgð sem nær lengra en að óskum verkkaupans.“

Að hennar mati verða byggingar hluti af sameiginlegu umhverfi okkar til langs tíma og því beri arkitektum einnig ábyrgð gagnvart samfélaginu. „Mig langar að hanna byggingar sem eru fallegar vegna þess að þær eiga heima þar sem þær standa og þjóna fólkinu sem notar þær.“

Íslenskur arkitektúr á spennandi tímamótum

Hulda telur íslenskan arkitektúr standa á áhugaverðum tímamótum. Hún bendir á að sífellt fleiri metnaðarfull verkefni séu að rísa og að umræðan um gæði hins byggða umhverfis hafi tekið miklum framförum á undanförnum árum.

„Fólk er orðið meðvitaðra um að arkitektúr hefur raunveruleg áhrif á daglegt líf okkar.“ Jafnframt finnst henni spennandi að sjá breytingar á sjálfri byggingarlistinni. „Við erum að færa okkur frá meiri einsleitni yfir í fjölbreyttari byggingarform, meiri hlýleika og ríkari efnisnotkun. Það er greinileg löngun til að skapa byggingar sem eiga betur heima í sínu umhverfi og endurspegla íslenskan staðaranda.“

Að hennar mati mætti þó samfélagið enn meta virði góðs arkitektúrs betur. „Það kostar ekki endilega meira að hanna vel. Góð hlutföll, skýrt skipulag og bygging sem fellur eðlilega að umhverfi sínu geta skipt gríðarlega miklu máli fyrir lífsgæði fólks til áratuga.“ Hún vonast einnig til þess að fólk fari í auknum mæli að líta á arkitektúr sem gæðamál. „Rétt eins og fólk spyr um staðsetningu eða byggingarefni væri gaman ef það færi líka að spyrja: „Hver er arkitektinn?“,“ segir Hulda.

Að byggja samfélag til framtíðar

Þótt Hulda hafi þegar náð langt á sínum ferli lítur hún ekki á nýjustu viðurkenningarnar sem lokamarkmið heldur hvatningu til að halda áfram. Hugsjón hennar hefur í raun lítið breyst frá því hún sat á fyrsta fyrirlestrinum í arkitektanámi og áttaði sig á því að byggingar móta líf fólks.

„Arkitektúr hefur meiri áhrif á líf okkar en við gerum okkur oft grein fyrir. Hann mótar ekki aðeins umhverfið sem við búum, vinnum og lærum í heldur hefur hann einnig áhrif á líðan okkar, heilsu og daglegt líf.“ Hún brosir þegar hún bætir við: „Ef okkur líður vel í umhverfinu sem við búum, vinnum og lærum í þá erum við líka að byggja betra samfélag.“

Og kannski er það einmitt kjarninn í sýn Huldu Jónsdóttur á arkitektúr, að góð hönnun snúist ekki fyrst og fremst um byggingar heldur fólkið sem lifir lífi sínu innan þeirra.