Hönnuður í fókus: Svala Jónsdóttir

Svala Jónsdóttir innanhússarkitekt hefur búið og starfað víða um heim en rekur í dag eigin hönnunarstofu í Kópavogi. Hún segir íslenskan innanhússarkitektúr vera á spennandi stað, þar sem meiri áhersla sé lögð á efni, upplifun og endurnýtingu þess sem fyrir er. Hún vill einnig sjá innanhússarkitekta fá meira vægi í byggingarferlinu og hvetur fólk til að leita til þeirra fyrr í verkefnum. 

„Ég man eftir því að hafa miklar skoðanir á skipulaginu á herberginu mínu heima og var alltaf að reyna að búa til stemningu með lýsingu, tónlist og uppröðun á húsgögnum,“ segir Svala Jónsdóttir þegar hún rifjar upp fyrstu kynni sín af innanhússarkitektúr. „Oftast var ég að reyna að búa til einhverja stemningu sem hafði áhrif á líðan mína.“

Svala er fædd og uppalin í Vestmannaeyjum en flutti til Reykjavíkur 17 ára gömul til að fara í framhaldsskóla. Árið 2008 hélt hún síðan út í nám og kom ekki aftur heim fyrr en átta árum síðar eftir búsetu á Spáni og í Sameinuðu arabísku furstadæmunum þar sem hún starfaði sem innanhússarkitekt. Í dag býr hún í Garðabæ ásamt eiginmanni sínum og þremur börnum og rekur eigin stofu, Svala Interiors, með skrifstofu í Kópavogi.

Hún lærði innanhússarkitektúr í Barcelona og útskrifaðist árið 2012. Námsárin standa upp úr sem bæði lærdómsrík og skemmtileg.

„Bestu sögurnar eru þegar maður hafði verið mest alla nóttina á fótum að klára verkefni fyrir skil og orðin hálf dofinn við að smíða einhver módel, skera, klippa og líma,“ segir hún og hlær. „Maður lagði allskonar á sig sem ég myndi aldrei gera í dag, en þetta var ógleymanlegur tími með bekkjarfélögunum.“

Eftir námsárin fluttist Svala til Dubai og vann þar hjá innanhússarkitektastofunni S2 Interiors. „Það skiptir máli að ferðast, kynnast mismunandi menningarheimum og setja sig inn í lífstíl og venjur. Þegar ég bjó í Dubai var ég að hanna allt öðruvísi en ég geri hér heima til dæmis. Þar er mikið um reglur sem ég þarf að fara eftir þegar kemur að listaverkum, uppröðun húsgagna og skalinn er miklu stærri. Mynstur eru líka mjög áberandi í innanhússarkitektúr þar og tjáning í gegnum arkitektúrinn meira áberandi.“

Mikilvægt að gefa sér góðan tíma

Svala segir tíma vera eitt það mikilvægasta þegar kemur að innanhússarkitektúr. „Að gefa sér tíma í hönnun og uppbyggingu getur skipt sköpum og sparað þér krónurnar þegar á hólminn er komið,“ segir hún. Hún telur jafnframt mikilvægt að rými hafi „eigin tíma“ og þróist með fólkinu sem notar það.

„Við búum í of mörgum rýmum sem eru hönnuð fyrir fyrstu myndina, ekki fyrir lífið sem á eftir að fara þar fram. Innanhússarkitektúr á að snúast um að skapa rými sem þroskast með íbúunum, sem bera notkun með reisn og verða fallegri með árunum.“ Þar skipti efnisval miklu máli. Hún nefnir sérstaklega náttúruleg efni á borð við tré, stein, leir og málm sem fái sögu og yfirborð með tímanum í stað þess að eldast illa. Einnig þurfi að hugsa um þætti eins og hljóðvist, lýsingu og loftræstingu sem hluta af líðan fólks, ekki eingöngu tæknileg atriði.

Að mati Svölu er íslenskur innanhússarkitektúr á ákveðnum tímamótum. „Greinin er ung en vaxandi með aukna eftirspurn, meiri faglega dýpt og sterkari samkennd meðal þeirra sem starfa í henni,“ segir hún. Hún telur íslenskar hönnunarhefðir, eins og virðingu fyrir náttúrulegum efnum og umhverfinu, vera að verða sýnilegri í verkefnum hér á landi. Hraðinn í byggingariðnaðinum vinni oft gegn gæðum.

„Við fáum ekki tíma til að vera með í stærri verkefnum eins og fjölbýlishúsum þar sem skipulag og efnisval skiptir miklu máli. Við könnumst flest við þetta vandamál: íbúðir seljast ekki vegna þess að skipulagið er ekki nógu gott eða ekkert púður hefur verið sett í efnisval.“

Verkefni hönnuða og arkitekta oft ósýnilegt

Svala bendir á að verk innanhússarkitekta séu oft ósýnileg, þrátt fyrir að þeir beri ábyrgð á heildarupplifun rýma. „Þetta á reyndar við um alla hönnuði bygginga; arkitekta, innanhússarkitekta og landslagsarkitekta. Það gleymist mjög oft að nefna þá sem stóðu að hönnun, bæði innan og utan. Ef ég tala fyrir innanhússarkitekta finnst mér þetta vera áberandi. Við berum oft ábyrgð á heildarupplifun rýmisins að innan, hvort sem það er heimili, skrifstofa, veitingastaður eða hótel, en fáum ekki alltaf kredit fyrir það. Auk þess eru mörg verkefni sem við getum einfaldlega ekki kynnt. Heimilin eru persónuleg og margir íbúar vilja ekki að myndir séu teknar og birtar. Það takmarkar hvað við getum sýnt, jafnvel þótt verkið sé framúrskarandi,“ segir Svala. 

„FHI er að reyna að auka notkun á samfélagsmiðlum til að kynna verk félagsmanna og gera greinina sýnilegri. Það er skref í rétta átt og félagið er jafnframt að hlúa að tengslunum okkar innbyrðis. Þar sem við þurfum öll að læra erlendis er ekki sama samfélag til staðar og hjá þeim sem fara í gegnum nám saman og halda svo áfram saman inn á vinnumarkaðinn. Að efla það net er hluti af því að gera greinina sterkari og sýnilegri.“

Svala útskýrir að Réttindanefnd FHI sé alltaf að berjast fyrir réttindum innanhússarkitekta. „Við þurfum að taka sama próf og aðrir hönnuðir bygginga til að fá löggildingu mannvirkjahönnuða, breytum öllu skipulagi innanhúss en megum til dæmis ekki leggja inn breytingu á áður samþykktum aðaluppdráttum. Þetta er eitthvað sem þarf að skoða, líka öryggisins vegna.“

Hún nefnir einnig að mörg verkefni séu þess eðlis að erfitt sé að sýna þau opinberlega þar sem heimili séu persónuleg og sumir vilji ekki birta myndir af þeim sérstaklega ef einstaklingar eru þekktir.

FHI var með sýningu á HönnunarMars 2026

Svala situr í stjórn Félags húsgagna- og innanhússarkitekta, FHI, og er einnig í viðburðanefnd félagsins. Hún segir félagið vinna mikilvægt starf við að efla greinina, styrkja tengsl fagfólks og auka skilning almennings á starfi innanhússarkitekta. „FHI er fagfélag sem gætir hagsmuna og eflir stöðu húsgagna- og innanhússarkitekta á Íslandi,“ segir hún. „Markmið félagsins er að stuðla að bættum híbýlaháttum og eflingu hönnunar í víðara samhengi.“

Félagið stóð meðal annars fyrir sýningunni Innanhússarkitektinn á HönnunarMars 2026. Þar var almenningi boðið inn í hugmyndaheim innanhússarkitekta. „Markmið vinnuhóps FHI fyrir Hönnunarmars var að gera það ósýnilega sýnilegt: hugsunina, greininguna og þá marglaga vinnu sem liggur að baki hverju rými,“ útskýrir Svala. Þema hátíðarinnar var Connections og segir hún sýninguna hafa snúist um tengsl milli hönnuðar og viðskiptavinar, efna, ljóss, hljóðvistar og líðan.

„Sýningin gekk vel og það myndaðist mörg áhugaverð samtöl í kringum hana.“

Óvæntar áskoranir í verkefnum sérstaklega gefandi

Þegar talið berst að verkefnum sem standa henni sérstaklega nærri hjarta nefnir hún sumarhús sem hún hefur hannað.

„Fyrir tveimur árum hannaði ég sumarhús sem mér fannst mjög skemmtilegt og óvanalegt í formi. Húsið er á fjórum hæðum og byggt í kringum gamlan súrheysturn út í sveit, með heitum potti á efstu hæðinni ofan á turninum,“ segir hún. Henni þykja verkefni sem bjóða upp á óvæntar áskoranir sérstaklega gefandi. „Þess konar verkefni, þar sem arkitektúrinn gefur þér eitthvað óvænt að vinna með, eru þau sem ég nýt hvað mest að koma að.“

Framundan hjá Svölu er annasamt sumar þar sem hún vinnur að hönnun nokkurra heimila. Hún segir sumarið oft vera tíma mikilla framkvæmda en ætlar þó einnig að gefa sér tíma í frí áður en haustið tekur við.

Að lokum vill hún hvetja fólk til að leita fyrr til innanhússarkitekta í sínum verkefnum.

„Heyrið í innanhússarkitekt snemma í verkefnum, en ekki þegar þið eruð komin í klandur,“ segir hún. „Við erum með skipulag á heilanum, hugsum í flæði og upplifun og höfum risastóran gagnagrunn af efnisvali sem sparar ykkur bæði tíma og vinnu.“