Ísland í fremstu röð í Evrópu í stefnumótun á sviði hönnunar og arkitektúrs
Í nýlegri evrópskri skýrslu, Design Policy Mapping in Europe, fær Ísland afar jákvæða umfjöllun fyrir stefnu stjórnvalda á sviði hönnunar og arkitektúrs til ársins 2030, sem kallast Útlínur framtíðar. Þar er íslenska stefnan sögð ein sú heildstæðasta í Evrópu og er nefnd sem mikilvægt dæmi um hvernig hönnun getur verið framtíðarmiðuð og orðið órjúfanlegur hluti af stefnumótun samfélagsins í heild.
„Iceland offers one of the most comprehensive and future-oriented design policy frameworks in Europe. By combining a long-term vision with a concrete action plan, the policy provides both symbolic and operational weight to design’s role in national development. Its cross-cutting integration, spanning governance, business, sustainability and culture illustrates how design can be positioned as a central lever for systemic change. Few countries have managed to create such a cohesive framework, making Iceland an important case for understanding how design policy can evolve from sectoral initiatives into a fully embedded national strategy.“
Úr skýrslu: Design Policy Mapping in Europe // BEDA 2025
Útlína framtíðar – stefna stjórnvalda í málefnum hönnunar og arkitektúrs var fyrst kynnt 2023 og byggir á skýrri langtímasýn og markvissri aðgerðaráætlun sem fjöldi fag- og hagaðila komu að.
Í evrópsku skýrslunni er sérstaklega bent á að á Íslandi sé unnið markvisst að því að tryggja að hönnun og arkitektúr öðlist mikilvæga stöðu og vægi í þjóðarþróun og nýtt sem verkfæri til að takast á við samfélagslegar, efnahagslegar og umhverfislegar áskoranir.
Sterkt faglegt bakland og víðtæk samvinna
Ein af forsendum þess að stefnan teljist svo yfirgripsmikil og raun ber vitni er sterkt bakland hönnunar- og arkitektúrs á Íslandi sem sameinast í Miðstöð hönnunar og arkitektúrs. Við mótun stefnunnar komu fjölmargir hönnuðir, arkitektar, fræðimenn og aðrir sérfræðingar að borðinu, auk fulltrúa fyrirtækja, atvinnulífs og hins opinbera.
Í skýrslunni kemur fram að fá lönd hafi náð að samþætta hönnun með jafn skýrum hætti inn í stjórnsýsluna, atvinnulífið, áherslur á sjálfbærnimál og menningu. Ísland sé þar einstakt dæmi um hvernig hönnunarstefna getur þróast frá því að vera afmörkuð við tilteknar greinar yfir í að verða hluti af heildstæðri þjóðarstefnu.
„Aðferðir hönnunar og arkitektúrs eru öflug tæki til þess að takast á við flóknar áskoranir samtímans og í þeim felast tækifæri til nýsköpunar og verðmætasköpunar fyrir samfélag og fyrirtæki sem við erum í lykilstöðu núna til að nýta okkur. Stefnan byggir á stekum grunni og uppsafnaðri þekking frá mörgum faghópum en sú víðtæka samvinna tryggði að stefnan endurspegli bæði gæði og faglega þekkingu og raunverulegar þarfir samfélags- og atvinnulífs.
Það er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að fá þessa alþjóðlegu viðurkenningu á íslensku stefnunni Útlínur framtíðar stefnu íslenskra stjórnvalda á svið hönnunar og arkitektúrs, og gefur okkur og stjórnvöldum byr undir báða vængi!“
Halla Helgadóttir, framkvæmdastjóri Miðstöðvar hönnunar og arkitektúrs
Hönnun sem drifkraftur breytinga
Útlínur framtíðar – stefna Íslands um hönnun og arkitektúr til 2030 leggur áherslu á hönnun sem drifkraft nýsköpunar, verðmætasköpunar og sjálfbærrar þróunar. Hún nær yfir fjölbreytt svið, allt frá vöru- og þjónustuhönnun til byggingarlistar, skipulagsmála og opinberrar þjónustu, og horfir til þess hvernig hönnun getur bætt lífsgæði, aukið samkeppnishæfni og styrkt ímynd Íslands á alþjóðavettvangi.
Jafnframt undirstrikar stefnan mikilvægi þess að skapa umhverfi þar sem hönnun fær að blómstra, með öflugum innviðum, þekkingarmiðlun og samstarfi ólíkra aðila. Slík umgjörð er lykilforsenda þess að hönnun geti gegnt því hlutverki sem henni er ætlað í samfélagslegri stefnumótun.
Ísland á réttri leið í að nýta hönnun til framtíðar
Í Design Policy Mapping in Europe er Ísland því sett fram sem mikilvægt viðmið fyrir önnur Evrópulönd sem vilja efla hlutverk hönnunar í opinberri stefnumótun. Samkvæmt skýrsluhöfundum sýnir íslenska nálgunin hvernig hönnun getur orðið miðlægur þáttur í kerfisbreytingum og langtímaþróun samfélagsins.
Skýrslan er kortlagning á hönnunarstefnum 39 Evrópulanda, unnin af BEDA. Hún byggir á fyrri skýrslu um evrópskar áherslur á hönnun og arkitektúr frá 2018 og veitir yfirsýn yfir nálgun stjórnvalda í málefnum hönnunar og varpar ljósi á hvernig hönnun er felld inn í þjóðarstefnur sem spanna allt frá menningu- og skapandi greinum, rannsóknum og þróun, samkeppnishæfni iðnaðar, hringrásarhagkerfi, stafrænni umbreytingu yfir í hið byggða umhverfi.
Umsögnin sem Útlína framtíðar – stefna stjórnvalda í málefnum hönnunar og arkitektúrs fær í skýrslunni staðfestir að Ísland er á réttri leið í að nýta hönnun sem lykiltæki til framtíðar, ekki aðeins innan skapandi greina, heldur í samfélaginu öllu.
